Календарь

Памятных дат

  • Завтра
  • Сегодня
  • Вчера
АФИША

Администрация Сут-Хольского кожууна
Среда, 08 апреля

Главный приоритет — благополучие каждого жителя республики: 7 апреля ровно пять лет, как Владислав Ховалыг на посту Главы Тувы

 

За это время в республике развернулись работы, которые затронули каждый населенный пункт.

 

Построено и отремонтировано свыше 1500 объектов — от ФАПов до дорог. Впервые в истории Тувы ввели больше жилья, чем в советский период: 467 тысяч квадратов только в 2025 году.

 

Но строительство — не единственное достижение. Экономика сделала рывок: ВРП вырос в два раза, до 168 млрд рублей, инвестиций вложили почти 150 млрд — вдвое больше, чем за предыдущие пять лет.

 

Сам Владислав Ховалыг отмечает, что главный приоритет в его работе — благополучие каждого жителя Тувы.

 

В планах на этот год — больше 200 тысяч квадратов жилья, 15 спортзалов, 2 школы, детский сад, бассейн, 3 сельских дома культуры, 5 игровых площадок, а также капремонт соцобъектов.

 

А что именно сделано за пять лет — смотрите в карточках

Администрация Сут-Хольского кожууна
Среда, 08 апреля

«Тургузукчукуш-ажылдын болгаш ог-буленин ыдыктарынын» чылынын байырлыг ажыдыышкынынга улаштыр салгалдан салгал дамчаан ог-булелернин аразынга « Быжыг-ог-буле- куштуг Россия» аттыг шуулган болуп эрткен. Шуулганга беш ог-буле киришкен. Шуулганнын негелдезин езугаар ог-булелер боттарынын ог-булелеринин ажыл- амыдыралынын дугайында тыртырган видео-коргузугну бараалгатпышаан, ог-буленин салгалдан салгал дамчаан ажыл-ижи-биле таныштырылганы база уран-талантызын бараалгаткан. Суг-Аксы сумузунда хоочун башкылар Виктор Доржуевич, Чаш-Уруг Досумааевна Монгуштар башкы шугумунга бежен ажыг чылдарда ажылдаан, ажы-толдеринин, уйнуктарынын аразындабаза башкылар ковей, олардан ангыда Ак-ДаштанПавел Дамдынович, Зоя Лопсан-Шыыраповна Ондарларныног-булези база Кара-Чыраадан Шолбан Кара-оолович, Елена Кызыл-ооловна Монгуштарны ог-булелери база башкы династияларнын кежигууннери. Олардан ангыда Кызыл-Тайгадан алдар аттыг артистернин салгалдары, бо хуннерде ог-булезинде уран-чуулге салымныглар ковей ог-буле Али Дыртык-оолович, Саида НиколаевнаДонгактар база Кара-Чыраадан салгал дамчып кодээ ажыл-агыйда тракторист, комбайнер болуп ажылдап чоруур Сергей Севекович, Зоя Очуровна Монгуштарнын ог-булелери киришкен. Киржикчилер уран-талантызы- биле корукчулерни кайгадып боттарынын кууселдези-биле ыры, шулуктерни бараалгаткан.

Жюри кежигууннеринин туннээни-биле бирги черни Али Дыртык-оолович, Саида НиколаевнаДонгактарнын,

ийиги черни Павел Дамдынович, Зоя Лопсан-Шыыраповна Ондарларнын, ушку черни Виктор Доржуевич, Чаш-Уруг Досумаевна Монгуштарнын ог-булелери алган.

Тиилекчилер зона аайы-биле шуулганга киржир эргени чедип алган.

Администрация Сут-Хольского кожууна
Вторник, 07 апреля

Богун, апрель 7-де, кожуунун « Александр Ондар» аттыг культура товунге Тыва Республиканын Баштынынын 2026 чылдын февраль 26-да ундургеничарлыы -биле чарлаттынган «Тургузукчу куш-ажыл болгаш ог-буленин ыдыктарынын чылынын» байырлыг ажыдыышкыны болуп эрткен.

Чылды кожуунга демдеглеп эртирери-биле кожуун чагыргазынын март 10-ла ундургени айтышкынын езугаар, кожуун девискээринге 87 янзы-буру хемчеглерни чылдын ужур утказынга дууштур ажылдап кылгаш эртирери планнаттынган. Эртер хемчеглернин кол утказы- кожуунувустун чаагай чоруун магадылап турар- тургузукчу куш-ажылга хундуткел болгаш кижилернин мозу-шынарын хевирлеп турар, салгалдан салгалче дамчып чоруур ог-буленин ыдыктарын нептередири, аныяк оскенге дамчыдары.

Байырлыг ажыдыышкыннын уезинде кожуунувустун социал-экономиктиг сайзыралынга улуг улуг-хуузун кииреринден ангыда салгалдан салгалче кылып чоруур ажыл-ижин салбайн, чедиишкинниг уламчылап чоруур болгаш ажы-толун толептиг кижилер кылдыр остуруп, кижизидип чоруурог-булелерни суур бурузунденн илередип, онзалап демдеглээн. Олар дээрге: Алдан-Маадырдан-Белек Хуреш-оолович, Азианна Хунаевна Кууларларнын болгашКан-оол Сирин-оолович, Анисья Чечен-ооловна Ооржактарнын ог-булелери, Ак-Даштан- Виктор Шур-оолович,Клара Сотпаевна Ооржактарнын, Анатолий Сыгыр-оолович Ольга Калдар-ооловна Ооржактарнын болгаш Павел Дамдынович,Зоя Лопсан-Шыыраповна Ондарларнын ог-булелери, Бора-Тайгадан- Альберт Дартанович, Чейнеш Хурен-ооловна Ондарларнын болгаш Андрей Дыртый-оолович, Чечек Сергеевна Ондарларнын ог-булелери, Суг-Аксындан Хулер-оол Булчунович, Долзат Семис-ооловна Тулуштернин, Арзылан Александрович, Долгар Викторовна Монгуштарнын, Артем Анатольевич, Шончалай Сергеевна Ондарларнын болгаш Айдан Чойган-оолович Монгуштун ог-булелери, Кара-Чыраадан- Айдын Дагиранзаевич , Хеймер Дуктуг-кысовна Шыыраптарнын, Татьяна Дажимбаевна, Нил Аракчааевич Донгактарнын, Кызыл-Тайгадан- Владимир Увекович, Саяна Алдын-ооловна Ондарларнын болгаш Айдар Сыын-оолович, Алена Кошкар-ооловна Кужугеттернин, Ишкинден-Буян Чаш-оолович, Айлана Борисовна Ондарларнын, Айдыс Базыр-Сатович, Белекмаа Кызыл-ооловна Ондарларнын ог-булелери-дир.

Оон ангыда хемчег уезинде огородчуларнын остурген ногаа, чимис озумнеринин делгелге-саарылгазын, топ библиотеканын куш- ажылга тураскааткан делгелгезин, топ кожуун эмчилеринин эртиргени Бугу делегейнин кадыкшылга хунунге тураскааткан акцияны база салгалдан дамчаан ажыл-ишчи ог-булелернин шуулганы « Быжыг ог-буле-куштуг Россия» деп моорейни эртирген.

Администрация Сут-Хольского кожууна
Вторник, 07 апреля

Сегодня, 7 апреля, состоялся рабочий визит в наш кожуун заместителя Министра внутренних дел Антона Матвеева, во исполнение поручения Министра внутренних дел Республики Тыва, генерал- майора полиции Юрия Завьялова, по вопросу организации взаимодействия территориальных органов МВД с органами местного самоуправления.

Заместительминистра провел рабочую встречу с руководством района: председателем администрации кожууна О. А. Монгуш, заместителем председателя администрации по профилактике правонарушений М. Р. Салчак и начальником полиции А. Г. Монгуш.

В ходе совещания рассмотрены вопросы об усилении совместной работы по обеспечению правопорядка на административных участках, координация деятельности при проведении совместных оперативно- профилактических мероприятий.

Выражаем благодарность руководству регионального МВД за внимание, поддержку и взаимодействие.

Администрация Сут-Хольского кожууна
Вторник, 07 апреля

1941 чылда кожуун тургустунгаш, чаа суурлар немежип, ажыл- агыйлар хогжуп эгелээн, школалар ажыттынгылаан,машина- техника ковудээн.Ол бугу шуудаашкыннар тургустунза- даа, 1920 чылдарнын тончузунде Тыва Арат Республика уезинден 1950 чылдарнын эгезинге чедир чуртка болуп турган ханныг, политиктиг репрессияларнын чалгыы Сут-Хол кожууннун чонун база оюп эртпээн. Сталинчи шаажылалдарнын кадыг- дошкун шуурганы 1930 чылдарда- ла Сут-Хол девискээринге чоруп эгелээн, эн дээре дээн кижилерни истеп,суруп, репрессияга таварыштырып турган. Айыыл чок чернин капитаны Монгуш Седен баштааннар херечилерни акша- биле бажынажыр тооредип тургаш нугулдээшкиннерни куштелдирген.

Бора- Тайга чурттуг малчын Ондар Саспыканны баштадыр хилинчек чок малчын араттарны будуу тудуп бажыннааш, дээди шииткелге онааштырган.

1950 чылдарнын эгезинде Сут-Хол кожуун коммунист контрларнын оран-чурту болу бер часкан. Ол чылдын чайынында бир угда 20 ажыг кижини«Сут- Хол херээ» дээш бажыннаан. Оларнын аттарын манаа киирээл:

1. Агбаан Анатолий Шудакович. Барыын-Хемчиктин Аянгаты сумузунун Суг-Бажынга 1914 чылда торуттунген. СЭКП кежигуну. Дооспаан дээди эртемниг. Ог-булелиг, беш ажы-толдуг. Партиянын Сут-Хол райкомунун бирги секретары. 1951 чылда «Сут-Хол херээ» дээш, «антисоветчи, хоралакчы,урегдекчи организациянын» хартаачызы деп буруудаттыргаш,боолаар деп шииттирген.

2. Чотпа Ондар Уртукаевич. 1916 чылдаСут-Холдун Алдан-Маадырсумузунун Акка торуттунген. Ог-булелиг. Ол кожууннун Жданов аттыг колхозунун ажылчыны.

3. Сарыглар Доржу Чалзанович.1919 чылда Сут-Холдун Улуг- Алаак сумузунгаторуттунген. ВКП(б) кежигууну. Беш ажы-толдуг. Сут-Холдун Жданов аттыг колхозунун склад эргелекчимзи.

4. Ооржак Сандыжап Бачыкайович. 1917 чылда Сут-Холдун Улуг-Алаакка бай кижинин ог-булезинге торуттунген. Дорт уруглуг. Жданов аттыг колхозка ажылдап турган.

5. Монгуш Намчыл Йом-Шыырапович. 1917 чылда Сут-Холдун Улуг-Алаакка торуттунген. Жданов аттыг колхозка ажылдап турган.

6. Дукур Ондар Балыкович. 1903 чылда Сут-Холдун Холчуктуг сумузунга торуттунген.Алды ажы- толдуг. Холчуктуг сумузунун мал эмчизи. «Сталинчи орук» колхозка ажылдап чораан. Партия кежигууну, 25 чылда шииттирген.

7. Монгуш Кара- ОчурСовакыевич. 1909 чылда Сут-Холдун Кара-Чыраага торуттунген. Партия кежигууну. Алды ажы- толдуг. Киров аттыг колзозтун даргазы. Боолаар деп шииттирген.

8. Монгуш Дажы-Самбыл. 1917 чылда Сут-Хол сумузунга бай кижинин ог-булезинге торуттунген. Партия кежугууну. Ийи уруглуг. Киров аттыг колзозтун ревизия комиссиязынын даргазынга ажылдап турган.

9. Ондар Булчун Кежеге. 1905 чылда Сут-Хол сумузунга торуттунген. Партия кежигууну. Чеди ажы-толдуг.Киров аттыг колхозтун тараа складынын эргелекчизи.

10. Кудерек Ондар Чангаа. Сут-Холдун Кызыл-Тайга сумузунга торуттунген. Бир оолдуг. Киров аттыг колхозтун хаван фермазынын эргелекчизи.

11. Монгуш Диин-Кара Манчаа. 1910 чылда Сут-Хол сумузунга торуттунген. Беш уруглуг . Киров аттыг колхозтун хаван фермазынга ажылдап турган.

12. Монгуш Кертик-оол Бараан.1919 чылда Сут-Хол сумузунга торуттунген. Бир оолдуг . Киров аттыг колхозтун сут-бараанфермазынынэргелекчизи.

13. Чанчып Ондар Чангаа.1902 чылда Сут-Хол сумузунга торуттунген. Беш ажы-толдуг . Киров аттыг колхоза ажылдап турган.

14. Монгуш Анай-оол Дулушпеевич. 1922 чылда Хор-Тайга сумузунга торуттунген.Дооспаан ортумак эртемниг. Уш уруглуг. Киров аттыг колхозтун зооветпункт эргелекчизи.

15. Эмер-Сарыг Кужугет Кара-Хунаевич. Чоон-Хемчиктин Хайыракан сумузунга 1921 чылда торуттунген. Дооспаан дээди эртемниг. Партия кежигууну . Ийи уруглуг. ВКП (б) Сут-Хол райкомунун бирги секретары чораан болгаш Кызыл-Мажалык МТС-тин директорунун политика талазы-биле оралакчызынга ажылдаан.

16. Серин-оол Сарыглар Шодук-оолович. 1921 чылда Чоон-Хемчиктин Кызыл-Шанчыгга торуттунген. Уш уруглуг. Партия кежигууну. Ортумак эртемниг. Сут-Хол кожууннун прокурору турган.

17. Седип Кара-Сал Амнагаевич. 1920 чылдаЧоон-Хемчиктин Шемиге торуттунген. Уш уруглуг. Партия кежигууну. Дооспаан дээди эртемниг.Сут-Хол райкомунун секретары турган.

18. Хаакпанак Тогус Чолбен-оолович.1911 чылда Сут-Холдун Кызыл-Тайга сумузунга торуттунген. Алды уруглуг, база алды оскустерни азырап чораан. Партия кежигууну. Жданов аттыг колхозтундаргазы.

19.Оолакай Баян Монгеевич.1918 чылдаЧоон-Хемчиктин Шемигеторуттунген. Уш уруглуг. Партия кежигууну. Дооспаан дээди эртемниг.Сут-Хол МТС ажылчыны турган.

20. Чулдум Василий Серенович.1917 чылдаБарыын-Хемчиктин Кара-Хол сумузунга торуттунген. Дорт уруглуг. Партия кежигууну. Дооспаан дээди эртемниг.Сут-Хол райкуускомнун даргазы.

21. Базыр Ооржак Шыырапович. 1926 чылдаБарыын-Хемчиктин Шекпээрге торуттунген. Партия кежигууну. Тускай ортумак эртемниг.Сут-Хол кожууннун Калинин аттыг колхозтун даргазы. Бора-Тайгага мал эмчилээн. 25 чылда шииттирген.

22. Сарыглар Ыргак-оол Байырович. 1908 чылда Алдан-Маадырга торуттунген. Партия кежигууну. 1952 чылда 10 чылга шииттирген.

23. Ооржак Октек-оол Самбуууевич.1908 чылда Алдан-Маадыр сумузунга торуттунген. Алдан-Маадыр колхозтун ундезилекчилеринин бирээзи. 1952 чылдын декабрь 25-те 10 чылга шииттирген.

« Сут-Хол херээ» дээш бурууудаттырып турганнар А.Ш. Агбааннын тура-соруктуг, шыдамык ходелиишкиннеринин ачызында база сталинчи репрессияларнын чавырлып эгелээнинден улуг хуусаалыг, харын-даа амызын алзыр ялалаашкыннардан хосталып, агарып унгеннер.

Политиктиг репрессияларнын кадыг-берге чылдарын кожуун ынчаар чурттап эрткен.

Материалды Сут-Хол кожууннун архив фондузундан белеткээн.

Администрация Сут-Хольского кожууна
Вторник, 07 апреля

Сегодня, в здании администрации кожууна, в ЕДИНЫЙ ДЕНЬ ПРАВОВОГО ПРИЕМА ГРАЖДАН в рамках Межгосударственной акции «Неделя здоровья и прав человека в Содружестве Независимых Государств» для оказания бесплатной юридической помощи гражданам провела прием адвокат Сут-Хольского кожууна Чечена Марташовна Ондар. Воспользоваться возможностью получить помощь по правовым вопросам смогли граждане, также руководители сельских поселений, которые получили юридическую консультацию на волнующие их вопросы по их основной работе, а также личного характера. У руководителей вопросы были в основномсвязанные с судебными штрафами и действиями судебных приставов, о сроках и порядке их обжалования.

Также уточнены вопросыпо оформлению и представлению наградных документов на звание « мать - героиня». По оформлению инвалида 1гр в дом- интернат, вопросыпо земельным спорам, регистрации права собственности на земельный участок.

Таким образом, гражданами получены ответы на волнующие их вопросы. Благодарим Чечену Марташовну за консультации и взаимодействие.

#ЕдиныйДеньПравовогоПриема #СутХол

Администрация Сут-Хольского кожууна
Понедельник, 06 апреля