
ЧАДААНАГА ХХХIII-КҮ АЪТ ЧАРЫЖЫНЫҢ СЕЗОНУН АЖЫТКАН
Тыва Республиканың Бии-Хем, Каа-Хем кожууннуң чагыргалары, чурттакчы чону 2026 чылдың Тывага чаңчылчаан аът сезонунуң ажыдыышкынынга тураскааткан чарышты организастап эрттирерин эрткен чылын хүлээнип алган турган . Чөөн-Хемчик кожуун чагыргазының шилчип чоруур кубогун чылдың-на аңгы-аңгы кожууннарга дамчыдып хүлээдири чаагай чаңчыл болгай. Девискээринде байлактарлыг ийи кожууннуң алдын тывыштыг “Тардан-Голд”, “Ойна” алдын уургайлары, орук кылыкчыларының “Восток” кызыгаарлаттынган харысаалгалыг ниитилелдер, чаа үениё негелдезинге бурунгаар хөгжүп эгелээн “Новый Базас” электри удазыннары шөйер “ Омега” бүдүрүлгелерниң төлээлери, Тыва Республиканың Баштыңы Владислав Товарищтаевич Ховалыг, Тыва Республиканың Дээди Хуралының Даргазы Каң-оол Тимурович Давааның , Бии-Хем, Каа-Хем кожууннарның чагыргаларының удуртукчулары-биле күрүне шаңналдарын, Тываның көдээ ажыл-агый яамызының хүндүлел бижиктери, өөрүп четтиргениниң илередиг бижиктери, суй- белектерни, интернационалчы уран чүүл коллективтериниң күүселделери-биле чергелештир тывысканынга сеткил-хөөнүм көдүрлүп туржук...
Ада-өгбелер бурун үелерден бээр бо хүннерге чедир аътты чүгле мал азыраарда, аңнаарда хөлге кылыр эвес, а спортчу хевирлерге-даа ажыглап келгенин байырлалга сөс алганнар онзагай кылдыр тайылбырлап чугаалааш, келир салгалдарга өнчү кылдыр арттырып бээриниң дугайында демдеглеп турдулар.
Баштайгы салыг аныяк чоруктуг аъттарның чарыжынга Таңдының Балгазындан Найыр Оюннуң мунукчу Саид Оттукайның билдилиг башкарып мунган доруг аъды эрткен. Төнүшке ийи дугаарында Чөөн-Хемчиктиң Бажың-Алаактан Агыыжык Монгуштуң дөрт харлыг кара аъды келген. Мунукчу — боду.
Хайыракандан Алдын Давааевич Ондарның үш харлыг доруун Лодой-Дамба Куулар мунган, үш дугаарында төнүшке кирип келген, дөрт дугаарында Кызыл кожууннуң Кур-Черден дөрт харлыг Алексей Сат-оолович Монгуштуң боразы, мунукчу Дармажап Ахмед Чечен-оолович, беш дугаарында Барыын-Хемчиктен Айырат Андреевич Содунамның мунган калдар аъды суглук ызырып, сүрүштүр маңнажып кээп, ээлеринге акша-шаңналдарын чаалап бергеннер.
Ийиги салыг аныяк чүгүрүк аътарныы. Чөөн-Хемчиктиң Иймеден Найыр Донгактың доруу эртип каан. Мунукчузу Ай-Сүрен Ондар, Ийиги черни Эрзинден Демир Алдын-оолович Даргий-оолдуң Демир-Хая Байлакович Балдирниң мунган доруг аъды келген. Үш дугаарында Чеди-Хөлдүң Элегесте Алексей Монгуштуң калдар чаваазы кирип келди. Мунукчузу Вячеслав Орланович Оюнаров .Тес-Хемниң Оо-Шынаадан Алаш Шалыктың доруг аъдының мунукчузу Арам Сайдашович Серен-оол дөрт дугаар, а беш дугаарында Сүт-Хөлден Мерген Орлан-оолович Монгуштуң Кандвин Владимирович Хомушкунуң мунган калдар аъды халдып келген.
Үшкү салыг улуг чыраа аъттарның чарыжы.Аңаа Чөөн-Хемчиктиң Хайыракандан Алдын Давааевич Ондарның Аңчы- Аянович Ондар мунган он харлыг доруг аъды эрткен. Ийи дугаарында Кызыл кожууннуң Сукпактан Айдыс Александрович Салчктың тос харлыг калчан доруг аъды сүрүштүр халып келди. Мунукчузу Найдан Аржаанович Салчак. Өвүрнүң Хандагайтыдан дуржулгалыг чылгычы Артемий Калдар-оолович Дагбыштың Адыгжы Дмитриевич Хуурак-оолдуң чарыштырып мунган калдар аът үш дугаарында төнүшке кирип келди. Аңаа сүрүштүр дөрт дугаарында Таңдының Успенкадан Мерген-оол Семенович Ооржактың сесхарлыг, Садыя Вячеславоич Ондарның мунган доруу, беш дугаарында Сүт-Хөлдүң Кызы-Тайгадан Айбер Күжүгеттиң кара млы төнүшке кирген. Аъттың мунукчузу оглу Алдын-Даш Күжүгет.
Улуг челер аъттарның дөрткү салыынга Кызыл кожуунуң Каа-Хемден Радомир Николевич Иргиттиң , Ай-Хаан Май-оолович Монгуштуң мунган доруг аът эрткен. Чөөн-Хемчиктен Дайза Байбекович Монгуштуң Дашибе Саянович Күжүгет мунган Калдар аъды ийи дугаарында келген. Чеди-Хөлдүң Элегестен Эдуард Викторович Долаан, мунукчузу Көжер-оол Олегович Оюн үшкү шаңналга төлептиг болган. Дөрт дугаарында төнүшке кирип келген доруг мал Белек Дыдыраш-оолович Монгушка хамааржыр. Аъттың мунукчузу Эртине Аясови Седип. Беш дугаарында халып келген мал Кызыл кожуундан Аяс Анатольевич Хомушкунуң тос харлыг доруг аът ооң мунукчузу оглу Күдер Аясович.
Бешки салыгда Бай-Тайга кожууннуң Кара-Хөлден Айдаш Шолбанович Доржунуң, Аганак Аясович Монгуш мунган кара аъды эрткен. Ийи дугаар келген аът Улуг-Хемниң Торгалагдан Орлан Сергеевич Санчының беш харлыг калчан-доруг аът, мунукчузу Сонам Алексеевич болур. Үш, дөрт, беш дугаар аъттар база Улуг-Хемнии. Чаатыдан Эрес Донгакович Эртинениң калдар аъдының мунукчузу Сүрен Владимирович Ыданчап үш , Торгалыгдан Байыр Александрович Доржунуң Сүрен Романович Домбаа, Иштии-Хемден Буян Владимиович Шойдааның Арандол Анатольевич Даваа мунган бора аскыр сүрүштүр келирге, алды, чеди, сес дугаарында Барыын-Хемчиктен Иван Мыйдарович Сарыгларның Начын Артурович Саттың мунганы калчан-шилги, Кызыл кожууннуң укпактан Ай-Хаан Маадырович Хажыттың Иргит Айдаш Робертович мунган шилгизи, Эрзинниң Булуң-Бажыдан Эчис Күдерекович Чунчумааның Очурбат Айдысович Седипов мунган доруг аъттары төнүшке сүрүштүр кирип, шаңналдарга төлептиг болганнар.
Алдыгы салыгга 1 метр, 40сантиметр хемчээлдиг тыва аъттарның 25 километр хемчээлдиг чарыжынга Улуг-Хемниң Торгалыгдан Валерий Владимирович Белектиң алды харлыг шилги аъды эрткен.Мунукчузу Мөңге-Назын Васильевич Чамыяң. Барыын-Хемчикте Аксы-Барлыктан Аяндай Константинович Күжүгетттиң сарыг аъды Сармат Маратович Монгуштуң билдилиг мунганы-биле эрткен аъттан хензиг-ле секунда озалдааш ийи дугаарында төнүшке кирген. Үш дугаарында Улуг-Хемниң Шагаан-Арыгдан Виктор Монгушович Чаш-оолдуң калдар аъды келген, чеди харлыг ол аътың мунукчузу Начын Геннадьевич Чаш-оол. Төнүшке дөрт дугаарында Кызыл кожууннуң Кара-Хаактан Петр Кунчун-ооович Ондарның сарыг-доруг аъдын Самир Эресович Күжүгеттиң мунганы-биле дөрт дугаарында келди. Беш , алды дугаар аъттар Барыын-Хемчиктиң Барлыктан Эрес Владимирович Бойдунуң дөрт харлыг шилги аът болгаш Кызыл кожуунда Кара-Хаактан Андрей Сергеевич Сааяның кара аъды. Баштайгызының мунукчузу Онза-Маадыр Олегович Намнан , ийиги аъттың мунукчузу Экер Топаевич Салчак болур. Чеди, сес дугаарында маңнажып кирген аъттар Таңдының Хадыңдан шилги аът-биле Чөөн-Хемчиктен Бадый Викторович Кууларның калдар аъды сес дугаарында сүрүштүр маңнажып келдилер . Шилги аъттың ээзи Артыш Кызыл-оолович Монгуш, мунукчузу Артыш Альбертович Куулар, а сески черге кирген калдар аъттың мунукчузу Артыш Альбертович Монгуш болган.
Алды салыгга бирги черлерни ап, чогуур хемчээлдерге эрткен аъттарның ээлеринге, "Лада-Нива" чаа машиналарны, ийиден, сески черге чедир эрткен аъттарның ээлеринге 300 муңдан 70 муң рубль хемчээлдиг акша-шаңналдарын, аъттың ээлеринге мунукчуларынга-даа медальдарны байырлыг байдалга тывыскан.
Вячеслав МОНГУШ, Күш-ажылдың хоочуну, “Чаа орук” солуннуң кол редактору