Календарь

Памятных дат

  • Завтра
  • Сегодня
  • Вчера
АФИША

С Днём рождения Службы скорой помощи! Благодарим героев в белых халатах Бай-Тайги!

Уважаемые работники и ветераны скорой медицинской помощи Бай-Тайгинского кожууна!

Администрация кожууна сердечно поздравляет вас с профессиональным праздником — Днём работника скорой медицинской помощи России!

Именно сегодня, 28 апреля, свой день рождения отмечает Служба скорой помощи. Официально этот праздник был учрежден Правительством РФ 28 апреля 2020 года (Постановление № 600), но история вашей благородной миссии насчитывает более ста лет самоотверженного служения людям.

В суровых климатических условиях и на просторах нашего кожууна, где порой сложно добраться до отдаленных чабанских стоянок и сумонов, ваш труд приобретает особое значение. Вы — те, кто всегда на посту. Вы первыми приходите на помощь в ситуациях, когда счет идет на минуты. Ваши золотые руки, чуткие сердца и железная выдержка ежедневно дарят людям главное — жизнь и здоровье.

Низкий вам поклон за верность долгу, профессионализм, милосердие и способность сохранять спокойствие в самых критических обстоятельствах. Желаем вам крепкого здоровья, семейного благополучия, лёгких смен, поменьше тревожных вызовов и уверенности в завтрашнем дне. Пусть в ваших домах всегда царит уют и тепло, а за окном — спокойствие.

Спасибо вам за каждую спасенную жизнь на земле Бай-Тайги!

Вторник, 28 апреля в 15:38 | Администрация Бай-Тайгинского кожууна

Уважаемые жители! Просьба граждан сохранять спокойствие!

Администрация Бай-Тайгинского кожууна
Вторник, 21 апреля

О рыночной и кадастровой стоимости недвижимости в республике

Администрация Бай-Тайгинского кожууна
Понедельник, 20 апреля

В Тувинском техникуме народных промыслов с успехом прошёл Единый день открытых дверей!

Масштабное профориентационное событие собрало более 90 гостей – учащихся, родителей и педагогов из наших школ: МБОУ Тээлинская СОШ им. В.Б. Кара-Сала, МБОУ Хемчикская СОШ им. Кунзук А.А.

Торжественную программу открыл директор техникума, Почетный работник общего образования РФ и РТ, ветеран труда Чап ШДонгак. Он поприветствовал будущих абитуриентов и рассказал о возможностях обучения в техникуме.

Особым гостем мероприятия стал и.о. первого заместителя председателя, заместитель по экономике Бай-Тайгинского кожууна. Альберт Арапчыт, который не только поздравил ребят, но и провёл ценную консультацию по предпринимательству. Школьники узнали, как открыть своё ИП и сделать первые шаги в бизнесе.

Благодарим организаторов за полезное событие, а ребят – за активное участие! Желаем каждому найти свой путь в жизни и добиться успеха в родной республике.

#БайТайга #Кожуун #Профориентация

Администрация Бай-Тайгинского кожууна
Понедельник, 20 апреля

Бай-Тайга кожууннуң чурттакчы чонунуң өмүнээзинден болгаш кожуун чагыргазының мурнундан күш-ажылдың хоочуну, Бай-Тайга кожууннуң алдарлыг ажылдакчызы Чыдым Демир-оол Салчаковичиниң чырык өртемчейден кезээ мөңгеде чарлып чорупканы-биле ооң өг-бүлезинге, ажы-төлүнге база чоок кижилеринге ханы кажыыдалывысты илеретпишаан, эгиттинмес чидиригни үлежип тур бис.

Чыдым Демир-оол Салчакович - Бай-Тайга кожууннуң муниципалдыг албан чериниң хоочуну, Бай-Тайга район салбырының бюрозунуң база КПРФ-тиң кежигуну, төлептиг коммунист, республиканың партия конференцияларынга каш удаа делегат болуп соңгудуп чораан.

Демир-оол Чыдым 1942 чылдың сентябрь 2-де Бай-Талдың Хөл аксынга арат өг-бүлениң хеймер оглу болуп төрүттүнген.

Ол- Бай-Тал ортумак школазының 1960 чылда доозукчузу.Тываның Көдээ ажыл-агый техникумунга зоотехник мергежилин чедип алгаш, күш-ажылчы намдарын Мөнгүн-Тайга кожууннуң Мугур-Аксы суурунга мал эмчизи болуп ажылдап эгелээн. Мөңгүн-Тайга база Бай-Тайга кожууннарның партия райкомунга үр үеде ажылдаан. Бай-Тайга кожууннуң Кара-Хөл совхозунуң директору, Бай-Тайга кожууннуң Эр-Хавак көдээ совединиң даргазы болуп ажылдап чораан.

Бай-Тайга кожууннуң көдээ ажыл-агый эргелелиниң специализи болуп ажылдааш, хүндүлүг дыштанылгаже үнген. Ооң ажылдап чораан үелерин Күрүне бедик үнелээн түңнелинде, үре-түңнелдиг ажыл-ижи дээш дараазында шаңнал-макталдарның ээзи болган.

- Улуг Тиилелгениң 25 чыл оюнга медаль;

– В.Ленинниң 100 чыл оюнга «Эрес-дидим күш-ажыл дээш» медаль;

– Тыва АССР-ниң 75 чыл оюнга медаль;

– АРЭВЭ-ниң 100 чыл оюнга медаль;

- Парламентиниң 100 чылдаанынга медаль

- Тыва Республиканың хөй-ниити палатазының Хүндүлүг бижии;

- Бай-Тайга кожууннуң алдарлыг ажылдакчызы;

Ооң дугайында чырыткылыг тураскаал ону билир болгаш кады ажылдап чораан кижилерниң чүректеринге кезээде артар.

Бай-Тайга кожууннуң Баштыңы, төлээлекчилер хуралының даргазы Роберт Аракчаа болгаш кожууннуң Чагырга даргазы Чингис Салчак

Администрация Бай-Тайгинского кожууна
Понедельник, 20 апреля

Наш народ един в своем стремлении приблизить Победу. Сегодня хочется сказать слова огромной благодарности каждому, кто вносит свой вклад в общее дело.

Помимо системной гуманитарной помощи, которую мы регулярно направляем в зону СВО, в кожууне продолжается сбор средств в рамках акции «Всё для победы!»

Особенно приятно, что инициатива приходит от самых разных людей.

- Отдельное спасибо коллективу детского сада «Аян» и с. Тээли. Вы не только воспитываете наших детей, но и показываете им пример настоящего патриотизма и милосердия.

- Низкий поклон нашим работающим пенсионерам! Несмотря на возраст и заботы, вы одни из первых откликнулись на призыв о помощи. Ваш пример — это настоящий урок мужества и любви к Родине для всех нас.

Сегодня нам было приятно провести встречу в ответ на ваш призыв и вашу активную гражданскую позицию. Мы видим, как неравнодушные люди объединяются, чтобы поддержать наших бойцов.

Вместе мы обязательно приблизим Победу!

Присоединяйтесь к сбору «Всё для победы!». Любая помощь важна. Подробности уточняйте в администрации кожууна и в местном отделении Народного фронта.

Администрация Бай-Тайгинского кожууна
Понедельник, 20 апреля

Эртемниг өгбелерим төөгүзү (Бай-Тайга кожууннуң 85 чыл оюнга)

Кызыл хоорайда чурттап орар улуг өгбевис Хүреш-оол Күжүгетович Төртен-оол 91 харлыг. Өөнүң ишти Чурунэ Салчаковна-биле чиик сергек, бот-боттарын деткижип чурттап чоруур. Хүндүткелдиг өгбе хоочуннарывыстың амыдырал-чуртталгазы оларның салгалдарынга ёзулуг үлегер-чижек. Ажы-төл, уйнуктары өгбелериниң төөгүзүн билип алзыннар дээш, бо чүүлдү бижип олур мен.

Ачазы Төртен-оол Мандыпович Күжүгет 1901 чылда Бай-Тайганың Кара-Хөлге төрүттүнген. Назы чеде бергеш, Моол хүрээзинге эштери-биле кады кылаштажып четкеш, аңаа сарыг шажын өөредииниң талазы-биле билиг чедип алгаш чанып кээрде, дыка көвей ном судурларлыг келген. Ол үеде сарыг шажынга сонуургалдыг улуска ном номчуп берип, чоннуң сагыш-сеткилин чиигедип сергедир үүле-херекти чогудуп турган. Шажын-чүдүлгени хоруп каан турда безин, чамдык улус номналды чажыды-биле номчудуп ап турган. Боду хөглүг, баштактаны аарак чугааланыр чаңныг.

Авазы Чынзымаа Кенденовна Иргит 1904 чылда Ак, Алашка төрүттүнген. Дурт-сыны бичии-даа болза, алыс боду кашпагай, чугаакыр, эрес чораан. Тээли совхозтуң «Дружба» салбырынга хөй чылдарда малчыннап ажылдааш, хүндүлүг дыштанылгаже үнген. 8 оол, 4 кысты — шупту 12 кижини бут кырынга тургузуп, ажыл-иштен чалданмас, эрес-кежээ кижилер кылдыр кижизидип, амыдыралдың делгем оруунче үдеп, углап-баштап каан Маадыр ие.

Оларның оглу Хүреш-оол Төртен-оол 1935 чылда төрүттүнген. Кызылга тудуг талазы-биле курстарны эртип алгаш, Тээлиге, Кара-Хөлге, Бай-Талга, Кызыл-Дагга, Шуйга 4 өрээл, 2 өрээл бажыңнарны, эмнелгелерни, культура оран-саваларын тудушкан ховар шевер тудугжу. ПМК-га прорабтап, удуртукчу даргалап, чонну ажылче хаара тудуп чораан. Ол үеде көвей ажылчын олуттарны тургусчуп, бодунуң талазындан бедик харыысалгалыын болгаш негелделиин көргүскен.

1955-1958 чылдарда шериг албан-хүлээлгезин эрттирген. Шеригден халажып чедип келгеш, Чуруне Салчаковна-биле өг-бүле туткан. Чуруне Салчаковна Шуй школазынга эге класс башкылап турган. Олар уруу Валя, оглу Вениамин, хеймер оглу Май-оолду өстүрген. Чоорту Тээлиже көжүп келгеш, Тээли ортумак школазынга башкылап, кижизидикчилеп, интернат эргелекчилеп хөй чылдарда ажылдааш, хүндүлүг дыштанылгаже үнген. Олар 70 ажыг чыл дургузунда эгин кожа чурттааш, бриллиант куданы байырлаан.

Кады төрээн дуңмазы Чанзанмаа Күжүгетовна Булереш ам-даа адак-бышкаа чиик, сергек, ол 84 харлыг. Амгы үеде Кызыл—Тээли аразында аргыжып, ажы-төлүнге, акы-дуңмаларынга чагыг-сүмезин берип чоруур хоочун культура адырынга болгаш садыг-кооперация шугумунга хөй чылдарда ажылдаан. Эне назынны чурттап, хүндүлүг, буянныг кырган-ава болуп чурттап чоруур. Оларның кенни Зинаида Сыратовна 83 харлыг. Бүгү назынында культурага, эмнелгеге, районнуң өөредилге килдизинге бухгалтерлеп ажылдап чораан. Хүндүлүг дыштанылгаже үнгеш, Таңды, Кызыл, Тээли аразында чоруп, ажы-төлүнге ачы-буянын чедирип чоруур.

Өскен-төрээн Бай-Тайга кожуунувус-биле чажыт 85 харлап турар Александра Күжүгетовна Өлчейге улуг байырывыс чедирип, бистиң аймактың шуптузунга дузазын кадып, хайгаарап чорууру дээш мөгейип тур бис. Тээлиниң Пенсия фондузунга хүндүлүг дыштанылгаже үнгүжеге чедир ажылдаан. Ажы-төлү үлегерлиг өгбевисти салгап дөзээн. Уруглары Оюмаа Күжүгетовна, Начын Өлчейлер база авазы дег дузааргак болган. Ындыг ажы-төлдү өстүргени дээш, Александра Күжүгетовнага чоргаарланыр бис.

Хүреш-оол Күжүгетович пенсияже үнгеш, ажылдап өөренген чери тудуг талазы- биле бажың-балгат, кажаа-хорааны тудуп алгаш, хөй чылдарда мал-маган өстүрүп, ажы-төлүн мал ажылынче эвилелдеп, байлак арга-дуржулгазын айтып, өөредип каан.

Хүндүлүг хоочун чүгле тудуг талазы-биле бедик мергежилдиг ажылдакчы эвес, а тергиин спортчу. Хол бөмбүү, баскетбол, шыдыраа дээш шуптузунга дески салым-чаяанныг. 91 харлыг назы дөгүзе-даа, чарт угааны биеэ хевээр.

2026 чыл сарыг шажынның чылы. 8 айда Тывавыска сарыг шажынның делегей чергелиг улуг шуулганы болур болгай. Ынчангаш шаг шаанда өгбевис Мандыпай оглу Күжүгеттиң сарыг шажын өөредиин эрткенинге чоргаарланмас аргавыс чок. Чадаг кылаштап, ол ырак черге чедип, бергелерге торулбайн, хөй чылдың өөредилгезин эрткен лама башкылар дээрге, ол шагның ховар эртемденнери-дир. Улуг буянныг үүле-херекти кылып чораан болгаш, ол буяны чер-чуртувуска, чонувуска, салгалдарынга эглип келгени ол деп билип тур бис. Ынчангаш улуг өгбевистиң бөгүн Моол хүрээзинге кады өөренип чораан эштериниң аттарын чоргаарал-биле сактып, адаар ужурлуг бис.

Кара-Хөлден Күжүгет Чымба. Оларның ажы-төлү геодезист Зоя Чымбаевна, башкы Валентина Чымбаевна. Ол Кара-Хөлде Сукпак хүрээзинге хөй чылдарда ажылдап, лама башкыларны өөреткен.

Көгел Мижитеевич Саая Кызыл-Дагның Бел аржаанында хүрээге бүгү назынында ажылдаан. Уруу Чечен-кыс Көгеловна ачазының ажыл-херээн уламчылап чоруур.

Бай-Талдан Сагыя Салчакович Куржап. Ажы-төлү Дозур-оол Салчакович биле Сенмит Салчаковна Куржаптар. Дозур-оол Салчаковичиниң ажы-төлү Семен, Зоя, Светлана, Сергей, Семис-оол, Владимир, Александр, Айлаңмаа, Багай-оол.

Кызыл-Дагдан башкы Дамба. Оларның ажы-төлү Ачиймаа Дамбыевна эмчи, Дарья Дамбыевна база Сүге-Маадыр.

Ол судурларны өөренип чораан улус оон-даа хөй.

Бис өгбевистиң номналдарын хүндүлеп, өгбевистиң күзелин боттандырып, Тээлиниң элезинниг даанда субурганны хөй ажы-төлү тудуп тургузуп, Көгел Мижитеевичиниң чагыг-сүмези-биле ол черниң чулазы (оду) ам-даа хып турар дээрге, чонувуска, ал бодувуска эки болзун дээш, чырыткылыг субурганывысты кылган бис.

Көгел Мижитеевич улуг Далай-Лама Башкыдан арга-сүмени ап, ол черге субурган тударын сүмелээн. Ол сүмени Сергей Сээсурунович Индиядан келген Пансуг башкы, Сүрүң-оол башкы база Цеченлинг хүрээзиниң аныяк башкылары номну номчаан түңнелинде, чорук чогаан.

Лада Дайынчыевна, Долаана Николаевна болгаш хөй санныг ажы-төлү субурганны кыска үеде кылып үндүргени өөрүнчүг.

Бай-Тайга кожууннуң 85 чыл оюн таварыштыр улуг өгбелеримни сактып, сактыышкыннарны бижидим.

/ Светлана ТӨРТЕН-ООЛ.

Чурукту өг-бүле архивинден алган.

“Шын” №14 2026 чылдың апрель 16

Администрация Бай-Тайгинского кожууна
Понедельник, 20 апреля

20 апреля в России отмечают Национальный день донора — праздник людей с большим сердцем, чья кровь спасает тысячи жизней каждый день.

Администрация Бай-Тайгинского кожууна поздравляет всех, кто безвозмездно делится частицей себя ради других, и выражает особую признательность нашим землякам, удостоенным высокого звания «Почетный донор России».

С гордостью называем имена героев нашего кожууна:

- Салчак Наталья Иргитовна

- Байыр-оол Люся Серээдировна

- Сарыг-Донгак Любовь Ким-ооловна

- Кужугет Марьяна Михайловна

- Сайын-Маадыр Саида Дайынчы-ооловна

Уважаемые доноры!

Ваш благородный труд, милосердие и ответственность заслуживают самого глубокого уважения. Спасибо за вашу жизненно важную миссию, за надежду и спасение, которые вы дарите пациентам.

Пусть ваше здоровье будет крепким, а добро возвращается к вам сторицей. Приглашаем всех, кто ещё не стал донором, последовать примеру наших уважаемых земляков — возможно, именно ваша кровь когда-нибудь станет чьим-то вторым рождением.

Администрация Бай-Тайгинского кожууна
Понедельник, 20 апреля